NIK oceniła wykonanie budżetu państwa. Wskazuje na rosnący deficyt i dług

Najwyższa Izba Kontroli oceniła wykonanie budżetu państwa za 2025 r., które w znacznej większości formalnie wypadło prawidłowo. Jednak NIK wskazała też na kilka istotnych uchybień. Najważniejszym z nich jest deficyt, który w ubiegłym roku przekroczył 289 mld zł. To o 30 proc. więcej niż w 2024 r. 

Wydatki znacznie wyższe od dochodów

W ubiegłym roku łączne dochody budżetu państwa i środków europejskich wyniosły 670,6 mld zł. Wydatki były jednak znacznie większe i sięgnęły 959,7 mld zł. Częściowo wzrost wydatków wynikał ze spłaty zobowiązań zaciągniętych w poprzednich latach przez Polski Fundusz Rozwoju i Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. NIK zauważa, że samo przeniesienie spłaty tych zobowiązań do budżetu było krokiem w stronę większej przejrzystości.

W ocenie Izby problemem pozostaje jednak to, że nie zakończyło to praktyki finansowania części zadań państwa poza budżetem. Zdaniem NIK osłabia ona przejrzystość finansów publicznych i utrudnia ocenę rzeczywistej skali zadłużenia.

Utrudniona ocena finansów państwa

Istotna jest też różnica między dwiema miarami długu publicznego. Na koniec 2025 r. zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych, liczone według metodologii unijnej, wyniosło 59,7 proc. PKB. Z kolei państwowy dług, liczony według krajowych zasad i odnoszony do konstytucyjnego limitu, wyniósł 48,9 proc. PKB. NIK wskazuje, że tak duża rozbieżność nie ułatwia obywatelom, rynkowi ani decydentom oceny rzeczywistej sytuacji finansów państwa.

Izba zwróciła również uwagę na stabilizującą regułę wydatkową, która zgodnie z założeniami powinna ograniczać nadmierny wzrost wydatków. Według NIK mechanizmy jej stosowania zostały jednak osłabione. W związku z tym w ocenie Izby w ubiegłym roku wydatki budżetu państwa ustalone zgodnie z regułą powinny być o 77,7 mld zł niższe od limitu zapisanego w ustawie budżetowej.

Dochody poniżej prognoz

Kolejny to planowanie dochodów. W 2025 r. wpływy budżetu państwa wyniosły 594,5 mld zł, czyli 93,9 proc. pierwotnego planu. Jedną z głównych przyczyn było to, że dochody z podatków okazały się o 7,3 proc. niższe od prognoz. NIK podkreśla, że już trzeci rok z rzędu te założenia były zbyt optymistyczne.

Izba wskazuje, że dla gospodarki i firm te wnioski mają praktyczne znaczenie. Wysoki deficyt, rosnący dług i większe koszty jego obsługi mogą ograniczać przestrzeń państwa do reagowania na przyszłe spowolnienie gospodarcze lub nieprzewidziane kryzysy. W rezultacie może też zwiększać się presja na bardziej ostrożne planowanie wydatków i szukanie stabilniejszych źródeł dochodów.

NIK rekomenduje m.in. bardziej realistyczne prognozowanie dochodów, ograniczenie finansowania zadań poza budżetem, większą przejrzystość danych o finansach publicznych oraz działania zmierzające do obniżenia deficytu.

Źródło: Sejm.gov.pl